|
Bunchhan Mul, Kuk Niyobay (Political
Prison), Phnom Penh Apsara Press, 1971, pp. 271 illus, 35 riels On
July 18 1942 the French authorities in Phnom Penh arrested two
influential Cambodian monks, and accused them of preaching anti
French sermons to the militia. Two days later, over five hundred
members of the sangha, encou-raged by their superiors, by civilian
patriots, and by the Japanese, marched on the office of the French
résident supérieur, Several people were injured before the crowd
dispersed. The leaders, including the author of this memoir, who was
a twenty-one year old civilian at the time, were arrested and sent
off to prison. Most of Kuk
Niyobay is about the three year that that Mr. Bunchhan spent on
Poulo Condore, a penal island off the coast of southern Viet Nan. As
a description of conditions there, his book is well worth reading,
for he has a good memory and a vigorous style.
The book's historical value, though,
is in its first fifty pages or so, which describe Cambodian
nationalism - or, more precisely, Cambodian's anti-French movement-
in the late 1930s and early 194s. Kuk Niyobay is the first book
about this movement by Khmer, and the first to discuss in depth.
Mr. Bunchhan asserts, correctly tha anti-French feeling in Cambodia
was weak, sporadic, and slow to develop. He fails to tell us why
this was so, although two reason the country in isolated villages,
have generally shown little aptitude or fondness for the discipline
which q long-term anti-authoritarian movement requires.
Furtherm-ore, traditional Cambodian society, when it organized
itself at all, did so on authoritarian lines Cambodian culture still
emphasizes the virtues of obedience and the correctness of
traditional forms of leadership. Under the French, these traditional
leaders-remained in place, insulating most of the people from the
effects of colonial rule. By
the late 1930s, however, a small anti-French movement had begun to
develop in Phnom Penh, Mr. Bunchan describes how part of it was made
up of conservative, nationalistic monks, who saw themselves as the
curators of Cambodian culture, and who wanted to root out French
influence, even though it was slight, from Cambodian literature and
education. Another part of the movement, which included young people
like Mr.Bunchhan as well as some school teachers and minor
government officials, believed in the ideas of republicanism and
democracy which filtered down to them from the French. Both groups
wanted the French out of Cambodian. They also beli-eved that
pro-French members of the royal family, including King Sisowath
Monivong (reigned 1927-1941) In
1973, a Khmero-Vienamese named Son Ngoc Thanh, the librarian of the
Buddhist Institute in Phnom Penh, founded a mildly anti-French
newspaper and named it after Angkor Wat. Mr. Bunchhan writes that
the paper "woke up" the Cambodian people. Although this is an
exaggeration, the paper's influence was large enough to draw rebukes
from King Monivong and from the French. More importantly, the paper
drew together the civilian and clerical strands of the anti-French
movement, building up to a climax in the July 1942 demontration.
The shared experience of the newspaper,
the demonstration, and life on Poulo Condore shaped the subsequent
behavior of Cambodia's nationalist leaders. The same people were
active in resisting the French in the late 1940 and were later the
ones who led the opposition, clandestine and parliamentary, to
prince Sihanouk. Kuk Niyo-bay could not have been published
before March 18, 1970 when Sihanouk was overthrown, because it
success-fully corrects the myth that Sihanouk alone was responsible
for Cambodia's independence. In its own right, the book is a
valuable addition to the historical record.
David Chandler |
ទស្សនាវដ្ដី សមាគមសៀម លេខ ៦០ ផ្នែកទី១ មករា ១៩៧២
គុកនយោបាយ ភ្នំពេញ រោងពុម្ពអប្សារា ១៩៧១ ២៧១ ទំព័រ តំលៃ ៣៥រៀល
ប៊ុណ្ណចន្ទ ម៉ុល
នៅថ្ងៃទី១៨
ខែកក្កដា ១៩៤២ អាជ្ញាធរបារាំងសែស នៅភ្នំពេញ បានចាប់ព្រះសង្ឃខ្មែរ២ អង្គ
ដែលមានល្បីឈ្មោះ ដោ
យចោទថា លោកបានដើរទេសនាពន្យល់អោយស្អប់បារាំងសែស ដែលនៅបន្ទាយទាហាន។
ពីរថ្ងៃក្រោយមក មាន
ព្រះសង្ឃចំនួនជាង៥០០ អង្គ ដោយមានការគាំទ្រពីសំនាក់សង្ឃខាងលើ
ពីអ្នកស្នែហាជាតិខ្មែរ និងពីអាជ្ញាធរជប៉ុន បាន
ដើរក្បួន ទៅកាន់កន្លែងលោក រ៉េស៊ីដង់ ស៊ុប៉េរីយើបារាំងសែស។
មនុស្សជាច្រើនត្រូវរបួស មុននឹងក្រុមបាតុករត្រូវ
បែកខ្ញែក មេដឹកនាំត្រូវឃុំ ហើយបញ្ជូនអោយចូលគុក ក្នុងចំនោមនោះ
មានអ្នកនិពន្ធខ្លួនអែងម្នាក់ដែរ ដែលពេល
នោះមានអាយុទើបតែ ២១ ឆ្នាំ។
សៀវភៅ
«គុកនយោបាយ» រៀបរាប់ជីវិតរបស់លោកប៊ុណ្ណចន្ទ ដែលបាននៅក្នុងគុកចំនួន
៣ឆ្នាំ កោះត្រលាច ដែល
ជាកោះសំរាប់ទុកមនុស្សទោសឆ្ងាយអែជាយសមុទ្រ នៃប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង។
សៀវភៅនេះមានអត្ថប្រយោ
ជន៍ ព្រោះបានលាតត្រដាងនូវព្រឹត្ដិការណ៍ និង
ជីវិតនៅទីនោះដោយអ្នកនិពន្ធបានចាំច្បាស់ខ្លួនអែង និង ការសរសេរ
ស្រួលយល់ហើយត្រង់។ សៀវភៅនេះមានតំលៃក្នុងប្រវត្ដិសាស្រ្ដ
ព្រោះនៅទំព័រទី១ ដល់ ៥០ អ្នកនិពន្ធបានរៀបរាប់
ពីចលនាអ្នកជាតិនិយមខ្មែរ រឺ និយាយអោយចំ ចលនាប្រឆាំង នឹងអនានិគមបារាំងសែស
នៅចុងឆ្នាំ១៩៣០ និងដើមឆ្នាំ
១៩៤០។ គុកនយោបាយជាស្នាដៃរបស់ខ្មែរទី១
ដែលបានយកចលនានេះមកធ្វើការសិក្សាដល់ជំរៅ។ លោក ប៊ុណ្ណចន្ទ
បានអះអាងយ៉ាងច្បាស់ ហើយដោយត្រឹមត្រូវថា
គំនិតប្រឆាំងបារាំងសែសនៅក្នុងពេលនោះខ្សោយ មិនបានរាលដាល
ទូទៅ ហើយមានការវិវត្ដន៍យឺត។ អ្នកនិពន្ធមិនបានប្រាប់យើងថា ហេតុដូចម្ដេច
យ៉ាងណាមិញ គេមានសំអាងទៅលើ
កត្ដា២
ខ្មែរភាគច្រើននៅដាច់ៗពីគ្នាក្នុងភូមិ
ហើយពុំសូវមានកំលាំងចិត្ដ និងការតស៊ូ
ដែលជាលក្ខណចាំបាច់ក្នុងការប្រឆាំងនឹង
អំនាច។ ម្យ៉ាងទៀតក្នុងសង្គមខ្មែរបុរាណ
ការរៀបចំច្រើនតែកើតឡើងតាមមេបញ្ជា។ ផ្នត់គំនិតខ្មែរ តំរូវអោយមនុ
ស្សស្ដាប់បង្គាប់ និង ដើរតាមគន្លងផ្លូវរបស់នាយចៅហ្វាយ។
នៅជំនាន់បារាំងសែស អ្នកត្រួតត្រា និង អ្នកដឹកនាំ ដូចជា
ចៅហ្វាយខេត្ដ ព្រះសង្ឃ និង គ្រួសារស្ដេច
មានជីវភាពរស់នៅដាច់ស្រយាលពីប្រជារាស្រ្ដ។
នៅចុងឆ្នាំ ១៩៣០ ចលនាប្រឆាំងនឹងអានានិគមបារាំងសែស បានកើនឡើងនៅភ្នំពេញ។
លោកប៊ុណ្ណចន្ទ បានរៀបរាប់
ថា ក្នុងចំនោមអ្នកដឹកនាំនេះមានព្រះសង្ឃដែលមានគំនិតជាតិនិយម និង
មានគំនិតចង់ថែរក្សាសម្បត្ដិវប្បធម៌ខ្មែរ
ហើយមានគោលបំនង នឹងផ្លាស់រិសគល់នៃអិទ្ធិពលបារាំងសែស ទោះជាមានតិចក៏ដោយ
ពីអក្សរសាស្រ្ដ និង ការអប់
រំរបស់ខ្មែរសុទ្ធសាធ។ នៅក្នុងចំនោមនេះ គេសង្កេតឃើញមានអ្នកចេះដឹងក្មេងៗ
ដូចជាលោក ប៊ុណ្ណចន្ទ និងគ្រូប
ង្រៀន អ្នករដ្ឋការតូចតាច ដែលមានអុត្ដមគតិស្រលាញ់របបសាធារណរដ្ឋ និង
ប្រជាធិបតេយ្យ ដែលជាគំនិតដែលបា
រាំងសែសទុកអោយ។ អ្នកទាំងអស់នេះចង់បន្ដេញអានានិគមបារាំងសែសពីស្រុកខ្មែរ
ម្យ៉ាងទៀតគេជឿថា សមាជិក
ត្រកូលស្ដេច ដូចជាស្ដេច ស៊ីសុវត្ដិមុនីវង្ស សោយរាជពីឆ្នាំ ១៩២៧ ដល់
១៩៤១ មានគំនិតចូលដៃនិងបារាំងហើយបាន
លក់ស្រុកអោយបារាំងសែស។
នៅឆ្នាំ១៩៣៧ លោក សឹង ង៉ុកថាញ់ ដែលជាខ្មែរ មានកំនើតនៅស្រុកយួន
ធ្វើការជាបណ្ណារក្សនៅវិជ្ជាស្ថានពុទ្ធសាស
នបណ្ឌិតនៅភ្នំពេញ បានបង្កើតសារពត៌មាន «អង្គរវត្ដ»
ប្រឆាំងអានានិគមបារាំងសែស។ លោកប៊ុណ្ណចន្ទ សរសេរថា
កាសែតនេះបានដាស់សតិខ្មែរ ទាំងអស់អោយភ្ញាក់រលឹក។
ថ្វីបើពាក្យអះអាងនេះពុំសូវសមរម្យក៏ដោយ កាសែតនេះ
បានជះអិទ្ធិពលទៅលើខ្មែរភាគច្រើនអោយមានគំនិតប្រឆាំង នឹងស្ដេចមុនីវង្ស និង
អានានិគមបារាំងសែស។ ជាពិសេ
ស សារពត៌មាននេះបានប្រមូលអ្នករដ្ឋការស៊ីវិល
អោយប្រឆាំង នឹងអានិគមបារាំងសែស។ ការប្រឆាំងនេះកាន់តែមាន
សភាពខ្លាំងក្លាឡើងៗ រហូតដល់មានបាតុកម្មនៅឆ្នាំ ១៩៤២។
ការពិសាធន៍ក្នុងសារពត៌មាន បាតុកម្ម និង គំនិតនៅកោះត្រលាច
ជាមូលដ្ឋាននយោបាយនៃអ្នកដឹកនាំខ្មែរអ្នកជាតិនិយ
ម។ អ្នកដដែលនេះ ធ្វើសកម្មភាពឡើងវិញ នៅចុងឆ្នាំ ១៩៤០
ហើយជាអ្នកដែលបានប្រឆាំងលាក់មុខក្ដី ក្នុងសភាក្ដីនិង
សំដេចសីហនុ។
សៀវភៅ
«គុកនយោបាយ» មិនអាចបោះពុម្ពផ្សាយមុនព្រឹត្ដិការណ៍ ១៨ មិនា ១៩៧០
ពេលដែលសំដេច សីហនុ ត្រូវ
ធ្លាក់ពីអំនាច ព្រោះសៀវភៅនេះមិនស្របនិងគំនិតដែលថា
សំដេចសីហនុតែម្នាក់អែងដែលដន្ដើមអែករាជពីបារាំង។
សៀវភៅនេះ ជាអែកសារសំខាន់មួយដ៏មានតំលៃក្នុងប្រវត្ដិសាស្រ្ដ។ |
ប្រជុំកងធម៌